بیوتکنولوژی (زیست فناوری) و موقعیت آن در ایران

بیوتکنولوژی یا زیست فناوری (به انگلیسی: Biotechnology ) نخستین بار در سال ۱۹۱۹ از سوی کارل ارکیKarl Ereky معرفی شد. این واژه به مفهوم استفاده از سیستم‌های زنده و ارگانیسم‌ها برای توسعه یا تولید محصولات یا هر گونه کاربرد تکنولوژیکی که از سیستم‌های بیولوژیکی، موجودات زنده یا مشتقات آن استفاده می‌کند تا محصولات یا فرآیندهای خاصی را ایجاد یا اصلاح کند، گفته می شود. هر گونه کنش هوشمندانه بشر در آفرینش، بهبود و عرضه فراورده‌های گوناگون با استفاده از جانداران، به ویژه از طریق دستکاری آن‌ها در سطح مولکولی در حیطه این مهم‌ترین، پاک‌ترین و اقتصادی‌ترین فناوری سده حاضر، یعنی بیوتکنولوژی، قرار می‌گیرد. این دانش در ایران با نام «زیست فناوری» نیز شناخته می‌شود. جهت آشنایی بیشتر با این موضوع می توانید به بیوتکنولوژی چیست؟ مراجعه فرمایید.

پیشینه بیوتکنولوژی در ایران

حدود ۳۰ سال از عمر این فناوری جدید می‌گذرد و ایران نیز سرمایه‌گذاری‌هایی را برای تربیت نیروی انسانی و ایجاد چند مرکز تحقیقاتی آغاز کرده‌است. مؤسسه تحقیقات واکسن و سرم‌سازی رازی و انستیتو پاستور ایران از موسسات قدیمی ایران هستند که در زمینه تولید سرم و واکسن از زیست‌فناوری استفاده می‌کنند. اما اولین مرکز تخصصی بیوتکنولوژی دو دهه پیش در سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران شکل گرفت. بعد از آن مرکز ملی تحقیقات مهندسی ژنتیک و مؤسسات تحقیقاتی دیگر در بخش‌های مختلف به خصوص دانشگاه‌ها فعالتر شدند. در دهه ۷۰، گروهی از سوی وزارتخانه‌های علوم، جهاد کشاورزی و بهداشت و درمان به خارج از کشور اعزام شدند و با بازگشت این گروه، فعالیت‌های تحقیقاتی رونق گرفت. در سال ۱۳۷۹ گروه زیست فناوری (بیوتکنولوژی) به درخواست متخصصان و به دستور محمد خاتمی، رئیس جمهور وقت، در وزارت علوم تشکیل شد و برنامه ملی بیوتکنولوژی نتایج فعالیت این گروه است. به دنبال پيشرفتهاي حاصل شده و اقدامات شوراي عالي زيست فناوري، شوراي عالي انقلاب فرهنگي در اسفندماه ١٣٩٠ سند تشكيل ستاد توسعه زيست فناوري را تصويب نمود و اين ستاد ذيل معاونت علمي و فناوري رييس جمهور تاسيس گرديد.

تولیدات بیوتکنولوژی ایران

تولیدات بیوتكنولوژی درایران عبارتند از: سرم و واكسن (بیشتر به روش بیوتكنولوژی سنتی)، كشت‌بافت گیاهی، كود و سموم بیولوژیك، فرآورده‌های میكروبی و كیت‌های تشخیصی، برخی از مواد دارویی مثل آنتی‌بیوتیك‌ها، هورمون‌ها و فاكتورهای پروتئینی كه با روش‌های بیوتكنولوژی و مهندسی ژنتیك تولید می‌شوند و در مراحل مختلف آزمایشگاهی تا تولید قرار دارند. مواد شیمیایی شامل الكل، اوره، استون و اسیداستیك نیز وجود دارند كه تا حدودی در تولید آنها از روش‌های بیوتكنولوژی استفاده می‌شود.

موفقیت بیوتکنولوژی در ایران

  • شرکت سیناژن که در سال 1373 افتتاح گردیده و مطرح ترین داروی تولیدی این شرکت “cinnoVex” داروی مورد نیاز بیماران ام.اس می باشد. این محصول در کشور ایران به عنوان سومین تولید کننده در دنیا به بازار عرضه می گردد. این دارو که با همکاری انستیتو فراونهوفر آلمان تولید شده و به کشور های سوريه، ارمنستان، روسيه، آذربايجان و پاكستان صادر می شود، در حال گذراندن مقدمات صادرات به اروپاست.
  • شرکت دانش بنیان «ویستا ژن آنزیم» توانسته با استفاده از ایده‌های بیتکنولوژی به رفع مشکلات حوزه‌های مختلف از جمله صنعت، کشاورزی، پزشکی و محیط زیست بپردازد. این شرکت قادر است با بکارگیری ترکیبات دوست دار محیط زیست ( بیوکاتالیست ها به جای ترکیب های شیمیایی) مشکلات زیست محیطی را کاهش دهد.
  • دو  داروی «هرسپتین» و « فاکتور هشت» جزء داروهای ژنتیکی بوده که در شرکت های دانش بنیان فعال در حوزه بیوتکنولوژی به تولید رسیده اند. این دو دارو، در سال گذشته مجوز ورود به بازار را دریافت کردند. «هرسپتین» دارویی علیه سرطان سینه است که به صورت مشترک توسط  دو شرکت دانش بنیان « زیست فناوران کوثر» و « آریو ژن»  به تولید رسیده است. شرکت دانش بنیان «زیست فناوران کوثر»، جزء شرکت های دانش بنیانی است که علاوه بر تولید دارو به تولید انواع کیت های تشخیصی هموفیلی، اختلالات کروموزومی، تعیین جنسیت با استفاده از STR پرداخته و تا کنون هم موفق عمل کرده است.
نویسنده ی مهمان

درباره ی یاسمین ستاکی

Multidisciplinary researcher in Genetics and Medical Sciences, English tutor and translator, Director of Public Relations in Labkhand Advertising Agency

مطلب پیشنهادی

نداشتن دوست می تواند به اندازه سیگار کشیدن مرگبار باشد

همه‌ی ما می‌دانیم سیگار کشیدن چه‌قدر بد است، ولی پژوهشگران دانشگاه هاروارد دریافته‌اند بین سطح پروتئین‌های لخته‌کننده‌ی …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *